विचार / बिमर्श

स्थानीय सरकार : अलमलमा नपरौँ, नगरौँ

स्थानीय सरकार : अलमलमा नपरौँ, नगरौँ

केन्द्रीय व्यवस्थापनले शिक्षाको विकासमा स्थानीय समुदाय र अभिभावकको संलग्नतालाई उपेक्षा गरेकाले नेपालको सामुदायिक शिक्षा कमजोर भएको भन्ने तथ्यसँग २०७२ अगाडि कसैको विमति रहेको सुनिदैँनथ्यो । आठ वर्षसम्म राज्य पुर्नसंरचना, संघीय सरकारका तह र गठन, हरेक तहका अधिकार क्षेत्र लगायतका विषयमा वहस, पैरवी र छलफ...

बस्ती बस्तीमा सिकाइ अभियान

बस्ती बस्तीमा सिकाइ अभियान

केही वर्ष पहिले मनमा उकुसमुकुस भएर खेलिरहेको एउटा विषय थियो : विद्यालय समय भन्दा अघिपछि घर परिवारमा आफैं पढ्ने वातावरण बनाउन सक्यो भने बच्चाहरुमा पढ्ने आदत विकास हुन्थ्यो कि, तर कसरी ? अभिभावकलाई यतिबेला यसरी पढ्नुपर्छ भन्ने थाहा नभए पनि बच्चाहरुले राम्रो पढुन् भन्ने चाहना हुन्छ । तर चाहना मात्र...

सर्वोच्चता शिक्षकमा, समन्वयकर्ता स्थानीय सरकार

सर्वोच्चता शिक्षकमा, समन्वयकर्ता स्थानीय सरकार

संघीयता कार्यान्वयनले विस्तारै गति लिइरहेको छ । तीन चरणमा गरेर ७५३ स्थानीय तहको निर्वाचन सम्पन्न भई स्थानीय सरकारहरू गठन भएका छन् । देशभर सबै स्थानीय तहले केही न केही कार्य प्रारम्भ गरेका छन् । कतिपय अलमलमा छन् त कतिपयले जे जस्तो हुन्छ काम शुरु गरेका छन् । केही नगर्नु भन्दा केही गर्नु नै राम्रो हुन्...

अस्थायी शिक्षक व्यवस्थापनका तीन तरिका

अस्थायी शिक्षक व्यवस्थापनका तीन तरिका

व्यवस्थापिका–संसद्ले २०७३ असार १५ मा शिक्षा ऐन आठौं संशोधन विधेयक सर्वसम्मतिबाट पारित ग¥यो । ऐनमा अस्थायी शिक्षकहरूलाई ‘गोल्डेन ह्यान्डसेक’ लिएर अवकाश रोज्न पाउने अवसर प्रदान ग¥यो । रित्तो हात घर जान नपरोस् भनी परीक्षा दिएर स्थायी हुने वा सुविधा रोज्ने अवसर दिइयो । परीक्षा...

जंगबहादुर विद्यालय पुगेर गुरुलाई दबाब दिइरहेछ !

जंगबहादुर विद्यालय पुगेर गुरुलाई दबाब दिइरहेछ !

वि. सं २०२३ उदयपुर ठानागाउँ थामखकरमा जन्मिएका मातृका पोखरेल नेपाली साहित्यको सक्रिय नाम हो । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ पोखरेलको सेतो दरबारको छेउबाट, यात्राको एउटा दृष्य, अनुहारहरु लगायत कवितासङ्ग्रह, सन्त्रस्त आँखाहरु, घाम झुल्किनुअघि (कथासङग्रह लगायतका कृतिहरु प्रकाशित छन् । उनैको एक कविता...

शिक्षक हुनुजस्तो सजिलो अर्को काम छैन ?

शिक्षक हुनुजस्तो सजिलो अर्को काम छैन ?

सिक्नु र सिकाउनु भन्नाले शिक्षक शिक्षिकाहरू सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो । सामान्यतः सिक्नु भनेको नजानेको कुरा जान्नु, सिकाउनु भनेको नजानेका कुरा जान्न दिनु, थाहा पाउन लगाउनु कति सजिलो कुरा ! आमा बुबालाई पनि लाग्छ होला, शिक्षकले आफ्ना छोराछोरीहरूलाई खाली थाहा नभएका कुराहरू जान्न लगाउने मात्र हो, पुस्तकम...

कक्षा कोठामा मात्रै हैन व्यवहारमा पनि ध्यान दिउँ

कक्षा कोठामा मात्रै हैन व्यवहारमा पनि ध्यान दिउँ

पछिल्लो समय बालअधिकार तथा बालमैत्री समाज निर्माण तथा बालअधिकारको चर्चा निकै हुन्छ ।  शिक्षाले मानिसलाई अनुशासित बनाउँछ भन्ने गरिन्छ । अनुशासनको सही अर्थ, यसको साँधसीमा  र परिभाषा कतै भेटाउन सकिन्न ।  शिक्षाले व्यक्ति र समाजको उन्नतिको लक्ष्य राखेको हुन्छ । व्यक्ति र समाजको उन्नति बिना...

शिक्षकले नै किन पढ्ने ?

शिक्षकले नै किन पढ्ने ?

पठन संस्कृति भनेको मानवमा नभई नहुने संस्कृति हो । हामी अहिले जुन स्थानमा छौ“ त्यसको श्रेय पठनपाठन संस्कृतिलाई नै दिनुपर्छ । यदि हामीले पठन संंस्कृतिलाई अगाडि नबढाएको वा पठन संस्कृति नै नभएको भए , आजपनि हामी त्यही ढुङ्गे युगमा हुन्थ्यौ“ होला । पठन संस्कृतिकै कारणले गर्दा हामी मान्छे भएका...

चाहेका सबै किताव एउटा जुनीमा पढेर सकिँदैन

चाहेका सबै किताव एउटा जुनीमा पढेर सकिँदैन

पुस्तक नभएको भए मानिसले संसारमा सबैभन्दा भरपर्दो मित्र गुमाउँथ्यो । किनभने पुस्तक नै मानिसको सबैभन्दा भरपर्दो मित्र हो । पठन सँस्कृतिको बारेमा मेरो जुन विचार छ त्यो विचार अरुसँग नमिल्न पनि सक्छ । पठन सँस्कृति एकप्रकारको सिकाइ हो जसमा मेरो गहिरो चासो छ । सिक्ने प्रवृत्तिको पछाडी जोडिएको एउटा विधि पढ्...

महामहिम ज्यु,  सम्झना छ शिक्षा क्षेत्र हस्तक्षेप मुक्त बनाउने कुरा ?

महामहिम ज्यु, सम्झना छ शिक्षा क्षेत्र हस्तक्षेप मुक्त बनाउने कुरा ?

'शिक्षा क्षेत्रलाई कसरी हस्तक्षेप मुक्त बनाउन सकिन्छ ?’ गत वर्ष (२६–भाद्र) बानेश्वर सामुदायिक क्याम्पसको रजत महोत्सवमा बोल्ने क्रममा महामहिम राष्ट्रपति विद्यादेवि भण्डारीको चिन्ता मिश्रित जिज्ञासा थियो । पढ्नुहोस् : हो, महामहिम ज्यू ! शिक्षालाई हस्तक्षेप मुक्त बनाउनै पर्छ तर...

स्थानीय तहमा शिक्षा : शिक्षक र विद्यालय निरीक्षण कसरी

स्थानीय तहमा शिक्षा : शिक्षक र विद्यालय निरीक्षण कसरी

नेपालमा विद्यालय अनुमगन तथा निरीक्षणको अभ्यासलाई हेर्दा जंगबहादुरले वि.संं १९१० मा दरबार स्कुल स्थापना गर्दा एकजनालाई प्रधानाध्यापक र अर्कोलाई सुपरीवेक्षणको जिम्मा दिएको कुरा इतिहासमा पढ्न पाइन्छ । कालान्तरमा वि.सं. १९९८ मा इन्सपेक्टर अफ स्कुल्स स्थापना भएको इतिहास छ । वि.संं २००४, २०१०, २०१८ मा पनि...

नानीहरुको पाठशालामा

नानीहरुको पाठशालामा

जिन्दगीको पाठशालामा/ नानीहरु अक्षरसँगै खेल्छन्/ साना साना निर्दोष अन्तर हृदयभित्र/अक्षरसँगको सामीप्यता / लडिबुडी खेल्लमा  टाँसिन्छ । साँच्चै साना साना बाबुनानीहरुलाई पढाउनु जिन्दगीको तयारी गराउनु हो । यही भएर त प्रारम्भिक कक्षामा पढाउने शिक्षकलाई विद्यार्थीले सम्झिन्छन् । यही भावलाई पोखरेली कवि...

 अस्थायी शिक्षकलाई खुला पत्र : हाम्रै कमजोरी होइन र ?

अस्थायी शिक्षकलाई खुला पत्र : हाम्रै कमजोरी होइन र ?

आदरणीय अस्थायी शिक्षक मित्रहरु ! शिक्षकको रुपमा लामो समयसम्म शिक्षण गराउँदै हजारौँ विद्यार्थीलाई गन्तव्यमा पुग्न प्रेरित गर्दै आउनु भएका यहाँहरु प्रति सबै भन्दा पहिला नमन अर्पण गर्न चाहन्छु । कुनै बेला म पनि यहाँहरु जस्तै अस्थायी शिक्षकको रुपमा कार्यरत शिक्षक हुँ । त्यसैले यो पीडा कस्तो हुन्छ...

‘पढाउने जागिरदार, सिकाउने शिक्षक’

‘पढाउने जागिरदार, सिकाउने शिक्षक’

शिक्षक दुई प्रकारका छन् । दश बजे आउने, चार बजे जाने जागिरदार शिक्षक हुन् । बच्चाले बुझ्यो बुझेन, बच्चाको के भयो ? कसो भयो ? रिजल्ल्ट कस्तो भो उसलाई मतलब छैन । उ, दश बजे आउँछ, कक्षा लिन्छ, कक्षा सकिएपछि खुरुक्क जान्छ । त्यो उसको पेशा भयो । साँच्चिकै उसको जिम्मेवारी, म प्रोफेशनल रुपमा शिक्षक भएको ह...

शिक्षा र स्थानीय सरकार : आम्दानी कसरी ? खर्च कसरी ?

शिक्षा र स्थानीय सरकार : आम्दानी कसरी ? खर्च कसरी ?

माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा सञ्चालन गर्ने अधिकार स्थानीय सरकारमा रहेको छ । संघीयता कार्यान्वयनको पहिलो देखिएको काम भनेको विद्यालयको लागि प्रशासनिक खर्च, शिक्षकको तलब, छात्रवृति, पाठ्यपुस्तकको रकम हाल केन्द्रबाट स्थानीय निकायमा पठाइएको छ र त्यही रकम स्थानीय सरकार मार्फत विद्यालयमा निकासा गर्दैछौँ । वर्ष...