विचार / बिमर्श

शिक्षा सेवा भित्रै बढ्दो संघीयताको उल्झन् !

शिक्षा सेवा भित्रै बढ्दो संघीयताको उल्झन् !

एकातिर अपेक्षा अर्कतिर आन्दोलन स्थानीय स्तरमा शिक्षाका मुद्दा अभिभावकबाट गुणस्तरको खोजी¸ विद्यार्थीको खस्कदो सिकाइ उपलब्धी¸ सरकारका चुनावी प्रतिवद्धता¸ विद्यालयका अनेकन अपेक्षाहरु एकातिर छन् । विभिन्न समूहका माग¸ आन्दोलन र लविङ्ग अर्कैतिर । माग त आआफ्ना ठाउंमा ठीकै ठानेर उ...

शिक्षण कला नै रहेछ

शिक्षण कला नै रहेछ

स्नातकोत्तरमा पाश्चात्य समालोचना विषयमा टी.एस. इलियटको ‘निर्वैयक्तिकता’ बारे प्राध्यापक प्रवचन दिइरहेका थिए । यस सिद्धान्तमा ‘लेखकले रचनामा लेखकीय उपस्थिति देखाउनु हुँदैन’ भन्ने मुख्य सन्देश छ । कविता कविको अभिव्यञ्जना होइन, कवि कविताको माध्यम मात्र हो । कविता सिर्जन प्रक्...

शिक्षा क्षेत्रको रोग, हचुवामा औषधि !

शिक्षा क्षेत्रको रोग, हचुवामा औषधि !

भनाई नै छ– जग बलियो भए मात्र घर मजबुत हुन्छ । सत्य यहि हो । सबै कुरामा लागू हुन्छ । प्रसंग निर्माणको मात्र हैन । शिक्षा लिनेदिने प्रक्रियासँग यो जोड्न सकिन्छ । शिक्षाको जग प्राथमिक शिक्षा हो । अझ विद्यालय उमेर भन्दा कम उमेरका बालबालिकाको मस्तिष्कको विकाससँग शिक्षा बुझ्न सकिन्छ । पूर्व प्राथमिक...

शिक्षक सेवा आयोगको विभेदपुर्ण कार्य

शिक्षक सेवा आयोगको विभेदपुर्ण कार्य

भनिन्छ, शिक्षा विकासको मेरुदण्ड हो । शिक्षा विना संसार अन्धकार हुन्छ । त्यहि शिक्षाको प्रारम्भ गराउने ठाउँ विद्यालय र व्यक्ति शिक्षक हुन् । तर आज राज्यको संरचना र शासकीय प्रणाली परिवर्तन भएको अवस्थामा समेत नेपाली जनताले चाहे वमोजिमको शिक्षामा ठोस स्वरुप दिन सकेको छैन, यसको मुल कारक तत्व भनेको अहिले...

शिक्षक, विद्यार्थीमा मोवाईलको अंकुश र शिक्षा सुधारका कुरा

शिक्षक, विद्यार्थीमा मोवाईलको अंकुश र शिक्षा सुधारका कुरा

मोवाईललाई विद्यालय क्षेत्रमा निषेध गर्ने होडवाजी चलिरहेका समाचार निरन्तर रुपमा सञ्चार माध्यममा सुन्न र पढ्न पाइन्छ । माध्यमिक तह सम्मको शिक्षाको स्थानीय सरकार मातहत हुने संवैधानिक ब्यवस्था सँगै उनीहरुले तय गरेका योजना तथा कार्यक्रममा पनि मोवाईल नियोजनका विषय समावेश भएको पाइन्छ । विद्यार्थीलाई मोवाइल...

उत्कृष्ट नतिजाको अपेक्षा : भैंसीलाई पराल मात्रै खुवाएर बढी दुधको आशा जस्तै !

उत्कृष्ट नतिजाको अपेक्षा : भैंसीलाई पराल मात्रै खुवाएर बढी दुधको आशा जस्तै !

विद्यार्थी भन्नाले नियमित रुपले विद्याको आर्जनमा लागिरहने व्यक्ति, शिक्षण संस्थामा  अध्ययनरत व्यक्ति, छात्र छात्रा, शिष्यलाई जनाउने शब्द कोषमा अर्थ छ । त्यसैले विद्यार्थीको काम भनेको नै अध्ययन गर्नु हो । तर हिजो आजका विद्यार्थी अध्ययनमा मन भित्रैबाट रुची राख्दैनन् भन्ने गुनासो धेरै सुनिन्छ । यो...

विचौलिया प्रथाको अन्त्य गरेर मात्र शैक्षिक सुशासन

विचौलिया प्रथाको अन्त्य गरेर मात्र शैक्षिक सुशासन

राम्रो कामको प्रशंसा गर्न पनि सोच्नुपर्ने हुन्छ, त्यो चाकडीमा रुपान्तर हुने डरले त्यस्तै बेठिक काम कुराको सन्दर्भ उठाउनु झनै खतरनाक हुनेछ, त्यो विरोध र प्रतिपक्ष हुने त्रासले । स्वस्थ आलोचना गर्नु अघि धेरै सोच्नुपर्ने अवस्था हुनु राम्रो होइन । सुधारका लागि राम्रो होस् भन्ने अपेक्षा पनि अपराध होला भन...

मानव मस्तिष्क कार्य प्रणाली र मिथकीय अध्यनन

मानव मस्तिष्क कार्य प्रणाली र मिथकीय अध्यनन

मस्तिष्क के हो ? के ले बनेको हुुन्छ ? भन्ने धेरै जसो कुराहरुको सत्य तथ्य बाहिर आइसकेको भए पनि मस्तिष्कले कसरी काम गर्छ भन्ने कुराको यथार्थ बाहिर आउन नसकेकोले यो रुपकमै मात्र सीमित रहेको फेडरिक वार्टलेटको सन १९३२ को रिमेम्बरिङ, टिमन रोसको सन २००५ को फ्यूचर अफ द बेर्न, जर्ज जार्काडाकिस को सन २०१५ को इ...

स्रोतव्यक्तिको औचित्य सकिएकै हो त !

स्रोतव्यक्तिको औचित्य सकिएकै हो त !

राष्ट्रिय शिक्षा सम्मेलन मार्फत सार्वजनिक गरिएको उच्चस्तरीय राष्ट्रिय शिक्षा आयोगको मस्यौदा प्रतिवेदनमा – 'देशब्यापी फिल्ड भ्रमणमा र अहिलेसम्म गरिएका सबै सरोकारवालाहरुको छलफलबाट देशका सबै भागमा शिक्षणको स्तर सुधार्नमा स्रोतव्यक्तिको उपादेयता नरहेको , स्रोतव्यक्तिले जिल्ला शिक्षा कार्यालयको...

सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम : शिक्षक कर्मचारी नसमेटि कसरी हुन्छ नयाँ युग !

सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम : शिक्षक कर्मचारी नसमेटि कसरी हुन्छ नयाँ युग !

संविधानको धारा ४३ अन्र्तगत सामाजिक सुरक्षाको हकले आर्थिक रुपले विपन्न, अशक्त र असहाय अवस्थामा रहेका, असहाय एकल महिला, अपांगता भएका, बालबालिका, आफ्नो हेरचाह आफैँ गर्न नसक्ने तथा लोपोन्मुख जातिका नागरिकलाई कानुन बमोजिम सामाजिक सुरक्षाको हक हुने ब्यवस्था गरेको छ । यसैगरी धारा ३४ अन्र्तगत श्रमको हकमा उप...

शिक्षा आयोगले समेट्नै पर्ने विषय

शिक्षा आयोगले समेट्नै पर्ने विषय

ढिलै भए पनि शिक्षा प्रणालीको परिर्वतन जरुरी ठानेर सरकारले शिक्षा मन्त्रीको अध्यक्षतामा २४ सदस्यीय उच्चस्तरीय राष्ट्रिय शिक्षा आयोगको गठन गर्यो । मंसिर १६ गते सकिने आयोगको ४ महिने म्याद भित्र काम नसकिए पछि ३७ दिन थप गरेर पुस २४ गते भित्र प्रतिवेदन बुझाउने गरी समय थपिएको छ । यस बीचमा संघीय स्तरमा भएका...

 शिक्षकलाई आरोप लगाउनु अघि...

शिक्षकलाई आरोप लगाउनु अघि...

शिक्षा विषयका छलफल र बहस हुने खानेका लागि कि हुँदा खानेका पक्षमा ? अधिकाँश बहस शहर केन्द्रित मानसिकताबाट माथि उठ्न सकेको छैन । देशको दूर दराज सम्म राज्यको शिक्षा प्रतिको दायित्व निर्वाह गर्न निरन्तर रुपमा लागिरहेका सामुदायिक विद्यालयको विषय शिक्षाको केन्द्रबिन्दुमा नपर्नु बिडम्वना भएको छ । सामुदायिक...

यही तालले शिक्षा मन्त्रालय चलाउनुको अर्थ छैन

यही तालले शिक्षा मन्त्रालय चलाउनुको अर्थ छैन

मुलुकको लक्ष्य सामाजिक न्याय सहितको समृद्धि किटान गरिएको छ । यो लक्ष्य हासिल गर्ने मुख्य पूर्वाधार शिक्षा हो । शिक्षालाई समाजवाद उन्मुख नबनाईकन मुलुक सामाजिक न्याय सहितको समृद्धिमा पुग्न सक्दैन । परिवर्तनको अन्र्तवस्तुलाई समाजवाद उन्मुख बनाउने मुख्य पक्ष भनेको शिक्षा नै हो ।  नेपालको शिक्षा...

अस्थायी शिक्षकलाई किन अपमान ?

अस्थायी शिक्षकलाई किन अपमान ?

शिक्षक एक, तर प्रकार स्थायी, अस्थायी, राहत, अनुदान, पिसिएफ, निजी स्रोत आदि ! विभिन्न वर्ग वा प्रकारमा गरिएको यो विभाजन शिक्षकले गरेको हैन, राज्यले गरेको हो । उनीहरुलाई समान ब्यवहार नगरेर राज्यले अर्को अपराध गरेको छ ।  दुःखको कुरा शिक्षक स्वयं आपसमा एक अर्कालाई विभेद गर्दछन् । शिक्षकको अधि...

अस्थायीको ठाउँमा को ? जसको जुँगा बलियो उसैले नियुक्ति गर्ने हो ?

अस्थायीको ठाउँमा को ? जसको जुँगा बलियो उसैले नियुक्ति गर्ने हो ?

हामीसँग कस्ता शिक्षक रहेछन् भन्ने कुरा शिक्षक सेवा आयोगले लिएको अस्थायी शिक्षकको जारी नतिजा प्रकाशनले देखाईरहेको छ । हिजो समुदायले नियुक्ति गरेको, प्रधानाध्यापकले नियुक्ति गरेको, ब्यवस्थापन समितिको अध्यक्षले नियुक्ति गरेका शिक्षकहरु न्यूनतम ४० अँक समेत नल्याएर फेल भईरहेका छन् ! २०५२ साल यता नियुक्ति...