विचार / बिमर्श

स्वयंसेवक शिक्षकको सवाल : तुक छैन विरोध र विमतिको

स्वयंसेवक शिक्षकको सवाल : तुक छैन विरोध र विमतिको

विद्यालय शिक्षामा भएको शिक्षक अभावलाई पूर्ति गर्न सरकारले नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गरेको “चिनौ आफ्नो माटो, बनाऔं आफ्नो देश“ अभियान अन्तर्गत संवयमसेवक शिक्षक परिचालनको प्रकृया शुरु भएको छ । यो विषयगत शिक्षकवाट पढ्न पाउने बालबालिकाको अधिकार सम्बोधन गर्ने विषय सँग समेत सम्बन्धित छ । सोही...

शिक्षकलाई कार्यकर्ता नबनाए बल्ल शिक्षालयहरुले बोल्छन् भविष्य

शिक्षकलाई कार्यकर्ता नबनाए बल्ल शिक्षालयहरुले बोल्छन् भविष्य

२००७ सालमा प्रजातन्त्रको उदय पछि नेपालमा आधुनिक शिक्षा शुरुआत भयो । उक्त अवस्था देखि हालसम्म शैक्षिक विकासले ठूलो फड्को मारेको छ । धेरै संख्यामा शिक्षालयहरुको स्थापना भएका छन् । संख्याको हिसाबले देशमा ३० हजार ४ सय ४८  सामुदायिक र ५ हजार ६ सय ४५ निजी पूर्वप्राथमिक विद्यालयहरु छन् । सरकारी माध्यम...

स्वयंसेवक शिक्षक : शिक्षा प्रणालीमा खेलवाड

स्वयंसेवक शिक्षक : शिक्षा प्रणालीमा खेलवाड

हाम्रो शिक्षामा सत्र प्रकारका शिक्षक लामो समयसम्मको गम्भीर समस्या बनेकै हो । ती मध्ये अस्थायी शिक्षक सधैंको विषय बने । अस्थायी शिक्षक आन्दोलनले दुई दशकसम्म दह्रो चर्चा पाएकै हो । आन्दोलन, वार्ता, सम्झौता, सहमति फेरि उस्तै । यो चक्र अनेकौं पटक घुमिरहेको स्थिति धेरैलाई थाहा छ । लियन शिक्षक, राहत शिक्ष...

प्रदेशको आँखाबाट कार्यक्रम तर्जुमा र प्रभावकारिता

प्रदेशको आँखाबाट कार्यक्रम तर्जुमा र प्रभावकारिता

देखिने अवस्था मुलुकमा संघीयता शुरु भए पछि नागरिकका हित र भलो गर्न तीन वटा सरकार कृयाशिल छन् । ती सरकार अन्तर्गत धेरै निकायहरु बनाइएका छन् । ऐन नियम बनाइएका छन् । स्रोत साधन विनियोजन गरिएको छ । सिद्धान्तः नागरिकले पाउने सेवा सुविधा हिजोको दिनमा भन्दा आज सहज र सरल हुनु पर्छ । किनकी एक भन्दा बढि निक...

आर्थिक समस्या र मनोवैज्ञनिक असरका बिचमा परीक्षा

आर्थिक समस्या र मनोवैज्ञनिक असरका बिचमा परीक्षा

कक्षा १० को अन्तिम परीक्षा अर्थात् यो बर्षको एसईई आगामी बिहीबारबाट शुरु हुँदै छ । राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले परीक्षालाई व्यवस्थित र मर्यादित बनाउन पक्कै पनि उचित व्यवस्था मिलाएकै होला । परीक्षा सञ्चालनका लागि परीक्षा केन्द्र पनि तोकिइसकेको छ । एकातिर विगतका केही वर्षहरूदेखि परीक्षालाई व्यवस्थित गराउन...

तालिम र क्षमता विकास खोई ? प्रश्न सोधिरहेछन् स्थानीय शिक्षा अधिकृत

तालिम र क्षमता विकास खोई ? प्रश्न सोधिरहेछन् स्थानीय शिक्षा अधिकृत

गत बुधबार बेलुका करिब साढे नौ बजेको थियो, म shared leadership सँग सम्बन्धित एउटा भिडियो युट्यवमा हेर्दै थिएँ । ल्यापटपको छेउमा नोटिफिकेसन आयो – सर नमस्कार !  सोचेँ - यति बेला म्यासेज गर्ने ! वास्ता गरिन ।  एक छिनमा फेरी ४/५ लाइनको म्यासेज आयो र अन्तिममा - 'यो स्थानीय त...

कति पढ्ने कि, के पढ्ने !

कति पढ्ने कि, के पढ्ने !

शिक्षाले मानव मूल्यहरूको अभिवृद्धि गर्न सक्नु पर्छ । सत्य, धर्म, शान्ति, पे्रम र अहिंसा मानवीय मूल्यहरु हुन् । यिनको संरक्षण, विकास र रक्षाका लागि शिक्षा सदैव तत्पर हुनुपर्छ । विडम्वना हामीकहाँ न शिक्षा मानवीय मुल्यकै संरक्षण गर्न सक्ने खालको छ न नागरिकलाई गरिखान नै सिकाउने खालको ! कति पढ्ने भन्न...

विद्यमान प्रक्रियाले छान्न सक्दैन असल शिक्षक

विद्यमान प्रक्रियाले छान्न सक्दैन असल शिक्षक

ब्रह्मा, गुरु विष्णु,गुरु देव महेश्वर । गुरु साक्षात् परम् ब्रह्म, तस्मै श्रीगुरवे नमः  संस्कृतमा व्यक्त यो अँश गुरूको महिमामा आधारित छ । गुरूलाई साक्षात्  भगवानसँग सादृश्य गरिएको छ । प्राचीन कालमा गुरूको स्थान सर्वोच्च रहेको छ । गुरूका वाणीमा शक्ति रहन्थ्यो । गुरूमा साधना हुन्थ्य...

गणित करले हैन रहरले पढौं र पढाऔं

गणित करले हैन रहरले पढौं र पढाऔं

यति बेला गणित निकै चर्चामा छ । नेपाल सरकारले शैक्षिक बर्ष २०७७ देखि लागू गर्ने पाठ्यक्रममा कक्षा ११ र १२ मा गणित विषयलाई अनिवार्य विषयको रुपमा पठनपाठन गर्नुपर्ने पक्ष विपक्षमा आआफ्नै तर्क वितर्क  गरिदैँ आएको पाइन्छ । गणित नबुझ्ने सरकार, शिक्षकहरु गणितबाट कमाउने तर विद्यार्थी किन नरमाउने, विज्ञा...

सिकाइका लागि जरुरी छ - मनोपरामर्श सहितको प्राज्ञिक गुण

सिकाइका लागि जरुरी छ - मनोपरामर्श सहितको प्राज्ञिक गुण

शिक्षार्थीलाई मानसिक चिन्ताबाट मुक्त बनाई पठनपाठनमा ध्यानाकर्षण गराउन  शिक्षा मनोपरामर्श प्रभावकारी विधि हो । जसरी वैज्ञानिकहरुले विभिन्न तथ्यहरुको अनुसन्धान, निरीक्षण र परिक्षण गरी नियमको प्रतिपादन गर्दछन् त्यसरी नै शिक्षा मनोविज्ञान अन्तरगत शिक्षार्थीमा रहेका सकारात्मक वा नकारात्मक बानी, व्यव...

टिक्नुको रहस्य : आर्शिवाद र श्राप हैन, आवश्यकता

टिक्नुको रहस्य : आर्शिवाद र श्राप हैन, आवश्यकता

विद्यालय शिक्षाको नीतिगत बहसमा संस्थाहरुको स्वामित्व सम्बन्धी छलफलले चाहिने भन्दा बढि समय पाउँछन् । निजी वा सरकारी कसरी ठिक वा वेठिक भन्ने विषयमा सहभागीहरु पहिल्यै आफ्ना धारणा बनाएर बसेका हुन्छौं । अनि आफ्ना दलिलहरु पस्केर आफ्ना कुरा माथि पार्न लाग्छौं । त्यसका लागि हामिसँग चलन चल्तीका केही रेडिमेट...

शिक्षकहरु गणितबाट कमाउने तर विद्यार्थी किन नरमाउने !

शिक्षकहरु गणितबाट कमाउने तर विद्यार्थी किन नरमाउने !

मानव जीवन गणितबाट शुरु भई गणितमै अन्त्य हुन्छ ! गणित भनेको अङ्क हो अर्थात् अङ्कको खेल हो । सामान्यतया गर्भधारण गरेको ९ महिनामा शिशुको जन्म हुन्छ । जन्मेको निश्चित दिन भित्र आ–आफ्नो धर्म संस्कार अनुसार न्वारान गरिन्छ । नेपालको कानुनले पनि २१ वर्ष उमेर पूरा भए पछि मात्र विवाह गर्न सकिने व्यवस...

प्रधानाध्यापकको अवस्था र अपेक्षा : दृष्टिकोण फेरिन जरुरी

प्रधानाध्यापकको अवस्था र अपेक्षा : दृष्टिकोण फेरिन जरुरी

प्रचलित शिक्षा ऐन नियमले विद्यालय शिक्षामा एक प्रधानाध्यापक रहने गरी २० भन्दा बढी बुँदामा निजको काम, कर्तव्य र अधिकारको व्याख्या गरिएको छ । प्रधानाध्यापक आफैंमा मर्यादित र जिम्मेवार पूर्ण पद भएको तथ्य निर्विवाद छ । विद्यालय व्यवस्थापन समिति तथा शिक्षक अभिभावक संघसँगै सामाजिक परीक्षण समिति समेत सामुद...

पढेका कुरा सम्झने कसरी !

पढेका कुरा सम्झने कसरी !

धेरै विद्यार्थीका लागि पढ्नु भनेको एउटा कठिन काम हो । ’किन यत्रो धेरै पढ्नु परेको होला ?’ भनेर धेरै विद्यार्थी गुनासो गरिरहेका हुन्छन् । कसै कसैले आफूले जति पढे पनि दिमागमा नरहने भन्दै चिन्ता प्रकट गरिरहेका हुन्छन् । अर्थात् पढ्ने कुरा थोरै भइदियोस् वा पढ्नु नै नपर्ने अवस्था सिर्जना होस्...

दण्ड रहित विद्यालय : व्यवहारमा छैन, नारामा सीमित !

दण्ड रहित विद्यालय : व्यवहारमा छैन, नारामा सीमित !

सरकारले बालमैत्रीका नाममा धेरै रकम खर्च गरिसकेको छ । टोल, वडा, विद्यालय हुँदै पुरै गाउँ तथा नगर नै बालमैत्री भयो भनेर गाजाबाजा सहित घोषणा गर्दै र यस्ता कार्यक्रममा शिक्षा मन्त्री आफै प्रमुख अतिथिका रुपमा उभिने गरेको पनि विगतमा धेरै पाइयो । तर व्यवहारमा के हाम्रा विद्यालयहरु साँच्चै बालमैत्री छन् त ?...